سبز باش اما جوگیر نشو

در این نوشتار مخاطب اصلی من بیشتر دوستانی هستند که به نحوی دستی به قلم یا کیبورد دارند و در باره انتخابات مطلب می نویسند. ابتدا این را بگویم که از نظر من رای هر ایرانی هر چه که باشد ارزشی برابر و یکسان دارد و قابل احترام است. چه کسانی که رای ندادن را انتخاب می کنند، چه آنها که به یکی از دو نامزد اصلاح طلب رای می دهند یا حتی آن پیرمرد روستایی که چون فکر می کند احمدی نژاد اتم اختراع کرده می خواهد به او رای بدهد یا حتی آنها که به خاطر دو کیلو سیب زمینی به نامزد خاصی رای می دهند. هیچ کس حق ندارد خود را در جایگاهی قرار دهد که گویی صلاح دیگران را بهتر از خودشان تشخیص می دهد. اگر کسی تاثیر دو کیلو سیب زمینی را در زندگیش بیشتر از وعده اصلاح ساختار بیمار اقتصاد یا تنش زدایی در روابط بین الملل می داند لابد حق دارد و ما در جایگاهی نیستیم که بتوانیم حق او را در تعیین سرنوشت خود مخدوش کنیم. متاسفانه حتی کسانی که ادعای حمایت از اصلاحات را دارند چنین رویکردی در برخوردهایشان کمتر دیده می شود. شرکت در انتخابات نه یک وظیفه است نه تکلیفی الهی بلکه یک حق است که هر شهروند می تواند تصمیم بگیرد چگونه از ان استفاده کند. گذشته از این نتیجه انتخابات هرچه باشد نباید در براورد میزان تاثیر آن اغراق کرد. رییس جمهور در نظام سیاسی ایران به قول خاتمی چیزی بیشتر از یک تدارکاتچی نیست و اگر میبینیم احمدی نژاد گاهی چنان قدرت نمایی می کند که حتی جلوی مراجع نیز می ایستد و راه خود را می رود نباید گمان کرد این قدرت از جایگاه قانونی رییس جمهور ناشی می شود. قدرت احمدی نژاد ناشی از همسویی او با خواست رهبری است و در واقع تنها تا حدی می تواند عرض اندام کند که خواست رهبری باشد.

 این همه آوازها از شه بود

 گرچه از حلقوم عبدالله بود

 این مقدمه نه چندان کوتاه را بیان کردم تا بگویم نباید در تشویق مردم برای حمایت از کاندیداهای اصلاح طلب این واقعیات را نادیده گرفت و امیدهای واهی ایجاد کرد که حتی در صورت پیروزی اصلاح طلبان هم در میان مدت به یاس تبدیل خواهد شد و تاثیری بس ناگوارتر به جا خواهد گذاشت. فراموش نکنیم ظهور احمدی نژاد محصول سرخوردگی عمومی در دوره اصلاح طلبان بود. آنچه این روزها در فضای مجازی شاهد آن هستیم نشان دهنده این است که اصلاح طلبان سعی دارند به هر نحو ممکن مردم را بسیج کرده و به قول خودشان موج ایجاد کنند. برخوردهایی که با تحریمی ها صورت می گیرد و روشهای عجیب و غریبی که برای تحریک مخاطب استفاده می شود هیچ یک حاکی از اصول اصلاح طلبی نیست. رای دادن به موسوی به عشق خاتمی چه معنی دارد؟ مگر قرار نبود از ساحت سیاست راز زدایی شود؟ برادر اصلاح طلب، خواهر عزیز! عشق و عاشقی را بالاغیرتا بگزارید برای همان روابط خصوصی بماند و آن را با سیاست مخلوط نکنید. با نگاهی به جوی که این روزها در اردوگاه اصلاح طلبان ایجاد شده می توان تا اندازه ای پی برد فضای سال 57 چگونه بوده است که مردم تصویر ایت الله خمینی را در ماه می دیدند و از هیچ روشنفکری هم صدایی در نمیامد که کمی عقلانیت در کوره داغ انقلاب بدمد. بعدها هم در جریان اشغال سفارت آمریکا و مسایلی همچون طولانی شدن جنگ و غیره قاطبه روشنفکران با جو زمانه همراه بودند بلکه در تایید و توجیه آن نقش فعال به عهده داشته و پس از گذشت سه دهه در مقابل انتقادات تنها این جواب را دارند که مسایل آن روزها را باید در ظرف زمانی خود دید و آن زمان همه همینطور بودند.

 امروز هم روشنفکران متمایل به اصلاح طلبی ( منظورم کسانی است که بیشتر کار فکری می کنند تا سیاست بازی ) چشمشان را بر بسیاری مسایل بسته اند و چنان در ایجاد جو انتخاباتی تلاش می کنند که گویی با انتخاب شدن یک اصلاح طلب به وظیفه روشنفکری خود عمل کرده اند. وظیفه روشنفکر این نیست که جو ایجاد کند. لازمه روشنفکری اندکی فاصله گرفتن از موضوع و نگاهی عینی به مسایل است که این کار با درگیر شدن در جوسازی! منافات دارد. اگر حرکت جامعه را به حرکت یک اتوموبیل تشبیه کنیم باید گفت وظیفه روشنفکر بیشتر شبیه نقش راهنما و ترمز است تا نقش موتور و ایجاد حرکت که کاری سیاست ورزانه است.

برای اینکه سخن به درازا نکشد این نوشته را با مقایسه دو نمونه به پایان میبرم: نیک اهنگ کوثر یک تحریمی است و ابراهیم نبوی طرفدار میرحسین، صرف نظر از اینکه دیدگاه کدام یک از دو طرف قابل قبول باشد نحوه برخورد این دو با مساله انتخابات بسیار جالب توجه است. نیک آهنگ اصلاح طلبان و گذشته و حال انان را به نقد می کشد و خواستار آن است که آنان اگر نوید ایجاد شفافیت سیاسی می دهند این کار را از خود شروع کنند. نبوی احمدی نژاد را به نقد می کشد و دوره ریاست جمهوری او را همچون کابوسی باز می نماید که گویی به قدرت رسیدن موسوی پایان خوش ( happy end ) یک فیلم ترسناک است و دیگر مهم نیست که بعد چه می شود یا چه باید بشود. نقد احمدی نژاد در جای خود لازم است اما نباید خطاها و گذشته اصلاح طلبان را ماست مالی کنیم و آنها را در هاله ای از رمز و راز بپیچیم. دوره احمدی نژاد برای اصلاح طلبان همچون نظام سرمایه داری برای مارکس است که تمام زوایای ان را به نقد می کشد اما در مورد جایگزین ان هیچ حرفی برای گفتن ندارد و دیدیم که در نهایت آن بهشت موعود مارکس هیولایی همچون استالین را بیرون داد. مثال دوم: خانم سمیه توحیدلو در وبلاگ بر ساحل سلامت دفاع از موسوی را به عهده گرفته و به عنوان مثال در اخرین پست خود می گوید ایجاد موج حمایت از موسوی در افراد نوعی حس اطمینان ایجاد میکند که حاصل عضویت در یک گروه است وچنین چیزی در جوامع امروزی بسیار مفید و لازم است. البته عضویت در گروه چنین خواصی دارد اما این امر منحصر به عضویت در گروه حامیان موسوی نیست. از دیدگاه جامعه شناختی عضویت در گروه طرفداران احمدی نژاد و یا حتی عضویت در گروه های کجرو و گنگستری هم همین خواص را دارد. وظیفه یک جامعه شناس این نیست که با طرح ناقص و عجیب و غریب مفاهیم جامعه شناختی برای یک کاندیدا رای جمع کند. این کار از هر کسی ساخته است و وقتی کسی به ابزار نظری تحلیل مسایل اجتماعی مجهز است از او انتظار می رود با نگاهی اسیب شناختی به مسایل نگاه کند تا نقش متعادل کننده و اصلاح کننده داشته باشد. کاری که اقای حسین قاضیان در وبلاگ خود انجام می دهد و ضمن انکه تمایل خود به اصلاح طلبان را نشان می دهد نه موج می سازد نه بر موج سوار می شود نه جو می سازد و نه جوگیر می شود.